Browsing by Author "Sulaiman, Yara Murad Shero"

Now showing 1 - 1 of 1

Kampüs Yön Bulma Sürecinde Doğal Aydınlatma ve Mekânsal Biliş: Sistematik Bir Derleme
(2025) Sulaiman, Yara Murad Shero; Demirbaş, Güler Ufuk; Yenigül, Saadet Akbay
Üniversite kampüslerindeki genellikle göz ardı edilen yön bulma, özellikle ilk defa gelen öğrenciler, uluslararası ziyaretçiler ve farklı bilişsel ya da fiziksel yeterliliklere sahip bireyler için mekânsal deneyim ve hareketliliği tanımlamada kritik bir öneme sahiptir. Yönlendirme tabelaları, renk kodları ve mimari düzenlemeler yabancı bir mekânda bireylerin yönlendirilmesinde kullanılan geleneksel araçlardır; ancak doğal aydınlatmanın bilişsel faydaları mimarlık eğitiminde çoğunlukla göz ardı edilmektedir. Işık genellikle yalnızca mimarinin estetik bir unsuru ya da görme işlevini sağlayan pratik bir araç olarak değerlendirilmekte, yön bulma ve yol bulma süreçlerinde bilişsel bir araç olarak kullanımı ise nadiren araştırılmaktadır. Bu tez, doğal aydınlatmanın kampüslerde mekânsal biliş üzerindeki etkilerini kuramsallaştırmak amacıyla sistematik bir literatür taraması gerçekleştirmektedir. Sistematik incelemede, mimarlık, psikoloji ve çevre tasarımı gibi alanlardan hakemli akademik araştırmalar gözden geçirilmiş ve bilgilerin belirlenmesi, seçilmesi ve sentezlenmesi için yapılandırılmış bir süreç sağlayan PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) kılavuzları kullanılmıştır. Çalışmada üç temel tema belirlenmiştir: (1) doğal aydınlatma mekânın görünürlüğünü artırır, (2) doğal aydınlatma mekânın algılanan karmaşıklığını azaltır ve (3) mekânsal bilişsel haritalar, koridorlar, atriumlar ve görsel odak noktaları gibi mimari unsurlar aracılığıyla doğal aydınlatmanın yapılı çevre ile etkileşiminin bir fonksiyonu olarak ortaya çıkar (Gibson 1979; Boyce ve diğerleri 2003). Ayrıca, ışık gibi çevresel koşullar ve bireylerin yaşı, kültürel arka planı ve görsel uyaranlara duyarlılığı gibi kişisel bağlamlar, kullanıcıların mekânı algılama ve içinde yön bulma biçimleriyle etkileşim içerisindedir. Doğal aydınlatma kalitesi üzerine elde edilen bulgular, doğal ışığın yönelimde en üst düzeyde kullanılması, parlama etkisinin en aza indirilmesi ve mekânsal ipuçlarının oluşturulmasında doğal aydınlatmadan yararlanılması gibi uygulanabilir tasarım önerileri sunmaktadır. Sistematik inceleme, mimarlık ile bilişsel bilimleri bütünleştiren disiplinler arası çalışmaların eksikliği de dahil olmak üzere literatürde çeşitli boşlukları ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu sistematik literatür taraması mevcut bilgi birikiminin kapsamlı bir sentezini sunmakta ve mimarlığın bilişsel algılarını yalnızca tasarım kuramında arka plan unsuru olmaktan çıkararak, mekânsal biliş üzerindeki etkisini ortaya koyarak aktif bir şekilde değiştirmektedir. Bu araştırmanın sonuçları, daha sezgisel ve kapsayıcı kampüslerin tasarımına katkı sağlayacak ve insan merkezli mekânsal dolaşımı vurgulayan gelecekteki disiplinler arası araştırmalara yön verecektir.