Perdeli Betonarme Binalarda Deprem Rehabilitasyonunun Geliştirilmesi

Abstract

Betonarme perde duvarlar binaya önemli miktarda yatay rijitlik ve dayanım sağladığı için deprem yüklerine karşı yaygın olarak kullanılmaktadır. Yapılan deprem sonrası inceleme ve keşifler, tasarımları çoğunlukla yetersiz donatı ve detaylandırma ile yapılmış olduğundan eski betonarme perdeli binaların şiddetli hasar ve/veya göçmeye yatkın olduklarını göstermiştir. Yapı stoğunun büyük bölümünü oluşturan eski binaların gelecek depremlerde alabileceği hasar riskini azaltmak için, mevcut perdeli binaların performans değerlendirilmesi, hasarların belirlenmesi ve onarılması (rehabilitasyon) büyük önem taşımaktadır. Bunun doğru ve etkili bir şekilde yapılabilmesi için, analitik modellerde betonarme perdenin beklenen davranışının gerçeğe en yakın şekilde yansıtılması gerekmektedir. Perde davranışını tanımlayan en önemli iki karakteristik özelliği olan kesme dayanımı ve deformasyon kapasitesinin ortalama (beklenen) dayanım ve dağılımının doğru hesabına duyulan ihtiyaç doğrultusunda, dünya çapında gerçekleştirilmiş 265 perde duvar deneyini ve her deney için 50?den fazla deney parametresini içeren geniş kapsamlı bir veri tabanı oluşturulmuştur. Mevcut Türk Deprem Yönetmeliğinde (DBYBHY-2007) verilen kesme güvenliği bağıntısının deney sonuçları ile gösterdiği yakınlık incelenmiş ve yönetmeğin, baskın olarak kesme davranışı gösteren dikdörtgen duvarlarda kesme dayanımını yaklaşık %12 daha yüksek; dikdörtgen olmayan duvarlarda ise %16 daha düşük kestirdiği saptanmıştır. Perde geometrisi, donatı oranı, eksenel yükü gibi özelliklerin kesme dayanımı ve deformasyon kapasitesi üzerindeki etkisi incelenmiş ve perdelerde beklenen göçme şekline göre kesme dayanımı (eğilme kontrollü perdelerde yatay yük kapasitesi) ve deformasyon kapasitesi için alternatif bağıntılar geliştirilmiştir. Önerilen bağıntılarla kesme kontrollü perdelerin ortalama perde kesme dayanımları ve eğilme kontrollü perdelerin yatay yük kapasiteleri oldukça düşük hata payıyla hesaplanabilmektedir. Ayrıca, mevcut kılavuz ve yönetmeliklerde deformasyon kapasitesine ilişkin bir bağıntı bulunmadığı için öneriler bağıntılar literatürdeki büyük bir eksikliği gidermektedir. Bunun yanısıra, mevcut perde duvar modelleme teknikleri detaylandırılmış, araştırma bulgularına paralel olarak yeni modelleme parametreleri ve hasar sınırları sunulmuştur. Projede elde edilen bulgular, betonarme perdeli sistemlerde perde duvarların davranışının daha iyi modellenmesine ve göçme/hasar değerlendirmelerinin daha gerçeğe yakın olarak yapılmasına olanak sağlayacaktır.