Betonarme Binalarda Gerçekleştirilen Güçlendirme Projelerinin Mimari Projeler Üzerindeki Etkileri

Abstract

Türkiye'nin aktif tektonik kuşak üzerinde yer alması, mevcut yapı stoğunun yüksek düzeyde sismik tehlikeye maruz kalmasına neden olmaktadır. Son yıllarda yaşanan yıkıcı depremler, yapıların önemli bir bölümünün güncel deprem yönetmeliklerine uygun inşa edilmediğini ve taşıyıcı sistem performanslarının yetersiz kaldığını açıkça göstermiştir. Bu durum, yalnızca yapısal güvenlik açısından değil; aynı zamanda afetlere dirençli kentleşme politikaları bakımından da ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Düşük malzeme kalitesi, yetersiz işçilik ve denetim eksiklikleri gibi niteliksel sorunlar da yapıların sismik dayanımını olumsuz etkilemektedir. Ekonomik kısıtlar ve toplumsal dinamikler göz önünde bulundurulduğunda, mevcut yapı stoğunun tamamının yıkılıp yeniden inşası kısa vadede uygulanabilir değildir. Bu nedenle, deprem güvenliğini artırmaya yönelik güçlendirme stratejileri, sürdürülebilir yapı yönetimi kapsamında öncelikli bir çözüm alanı olarak öne çıkmaktadır. Güçlendirme yöntemleri, yalnızca taşıyıcı sistemlerin rijitliğini ve enerji sönümleme kapasitesini artırmakla kalmaz; aynı zamanda yapıların bütüncül performansını da iyileştirmeyi hedefler. Yapı mühendisliğindeki teknolojik gelişmeler ve sayısal analiz teknikleri, yapı davranışının daha doğru modellenmesine ve müdahale kararlarının bilimsel temellere dayandırılmasına olanak sağlamaktadır. Bununla birlikte, betonarme yapıların güçlendirilmesi yalnızca mühendislik disiplini çerçevesinde ele alınmamalıdır. Bu müdahaleler, yapıların özgün mimari karakteri, mekânsal organizasyonu, estetik nitelikleri ve kullanıcı konforu üzerinde doğrudan ve dolaylı etkiler yaratmaktadır. Dolayısıyla, mimari tasarım ile yapısal müdahalelerin disiplinler arası ve bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerekmektedir. Güçlendirme projeleri, teknik bir zorunluluğun ötesinde; mimari sürekliliğin korunması, kent estetiğinin gözetilmesi ve mekânsal kaliteye katkı sağlanması açısından da kritik öneme sahiptir. Bu tez çalışması, betonarme yapıların güçlendirme projelerinin mimari tasarım üzerindeki etkilerini çok yönlü olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada farklı güçlendirme yöntemlerinin mimari nitelikler üzerindeki etkileri ortaya konulmuş, bu etkilerin yapısal performansla ilişkisi değerlendirilmiş ve disiplinler arası bir entegrasyon modeli geliştirilmiştir. Bulgular, mimari ve yapısal kararların eşgüdümlü olarak ele alındığı; güvenlik, estetik bütünlük ve mekânsal kalitenin birlikte gözetildiği bir güçlendirme yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışma, yapıların hem teknik hem de mimari açıdan daha dirençli, yaşanabilir ve sürdürülebilir biçimde yeniden işlevlendirilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Betonarme yapı, Güçlendirme stratejileri, Mimari tasarım, Deprem güvenliği, Disiplinler arası yaklaşım, Sürdürülebilir yapı dönüşümüTurkey's location on an active tectonic belt exposes the existing building stock to a high level of seismic hazard. The devastating earthquakes in recent years have clearly revealed that a significant portion of these buildings were not constructed in compliance with current seismic codes, and that their structural performance is inadequate. This situation poses a serious threat not only in terms of structural safety but also with respect to urban policies aimed at earthquake-resilient cities. Qualitative deficiencies such as poor material quality, inadequate workmanship, and lack of inspection further diminish the seismic resistance of buildings. Considering economic constraints and social dynamics, demolishing and reconstructing the entire existing building stock is not a feasible short-term solution. Therefore, seismic retrofitting strategies emerge as a priority solution within the scope of sustainable building management. Retrofitting methods aim not only to enhance the stiffness and energy dissipation capacity of structural systems but also to improve the overall performance of buildings. Advances in structural engineering and numerical analysis techniques now allow for more accurate modeling of building behavior and the grounding of intervention decisions on scientific bases. However, the retrofitting of reinforced concrete buildings should not be evaluated solely within the framework of the engineering discipline. Such interventions directly and indirectly affect the architectural character, spatial organization, aesthetic qualities, and user comfort of buildings. Hence, architectural design and structural interventions must be addressed through an interdisciplinary and holistic approach. Retrofitting projects should be regarded not only as a technical necessity but also as a critical field of intervention for preserving architectural continuity, maintaining urban aesthetics, and contributing to spatial quality. This doctoral study aims to analyze the effects of seismic retrofitting projects in reinforced concrete buildings on architectural design from a multidimensional perspective. The research identifies the impacts of different retrofitting methods on architectural qualities, evaluates their relationship with structural performance, and develops an interdisciplinary integration model. The findings emphasize the necessity of a retrofitting approach in which architectural and structural decisions are coordinated, ensuring that safety, aesthetic integrity, and spatial quality are preserved. The study seeks to contribute to the refunctionalization of buildings in a more resilient, livable, and sustainable manner, both technically and architecturally. Keywords: Reinforced concrete building, Seismic retrofitting strategies, Architectural design, Earthquake safety, Interdisciplinary approach, Sustainable building transformation