Handan Romanında Batılılaşmış Kadın Karşısında batılılaş(Ama)mış Erkekler

Abstract

Türk edebiyatında roman türünde eser veren yazarların Batılılaşma meselesine yoğun olarak ilgigösterdiği görülür. Bu aynı zamanda, özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısı ve 20. yüzyılın başlarındatoplumsal olarak Batılılaşmaya yönelik mevcut eğilimin bir tezahürüdür. Toplumdaki bu yenileşmesürecinde kadının konumu da elbette sorgulanmış ve bu konu edebiyatta, çoğunlukla romanlararacılığıyla karşımıza çıkmıştır. Bu anlamda çalışma, kadın hareketlerindeki görünürlüğüyle debilinen Halide Edip Adıvar’ın mektuplaşmalar biçiminde kaleme alınmış 1912 tarihli romanıHandan’ı odağına almaktadır. Romanın merkezindeki karakter olan Handan’ın kendisinibirbirinden farklı şekillerde arzulayan ve Batılılaşmış görünen erkek karakterlerle sorunlu ilişkisi,modernleşme sürecinde kadının toplumdaki konumunu da sorgulamaya iter. Romanda Nâzım,Hüsnü Paşa ve Refik Cemal karakterleri, bu süreci Batı’yı yüzeysel biçimde taklit ederek tecrübe edenerkek karakterlerdir. Bu erkek karakterler, toplumdaki yeni tip erkeği farklı şekillerde temsil ederkenbuna paralel gelişen yeni kadın tipini çelişkili biçimde özümseyememektedirler. Handan, toplumsalmeselelerde fikirleri olan iyi eğitimli bir kadındır. O, geleneksel çizgideki hemcinslerine kıyaslaerkeklerle daha rahat iletişim kurar, erkeklerin de bulunduğu meclislerde serbestçe görüşleriniaçıklar, üstelik onlarla tartışmalara girmekten geri durmaz. Handan bu yönleriyle Nâzım’da, HüsnüPaşa’da ve Refik Cemal’de belirgin bir çekince uyandırır. Çalışma Handan’ın bu üç erkekle ilişkisine,erkeklerin bu yeni toplumsal süreçte kadınlar karşısındaki çelişkili tutumuna ve Handan’ın gelenekkarşısındaki konumlanışına eğilmektedir.