Türk milletlerarası usul hukukunda milletlerarası yetki

Abstract

Yabancı unsur barındıran bir uyuşmazlığın Türk mahkemelerinde görülebilmesi için Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin bulunması gerekir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ise, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un m. 40 – 46 hükümlerine göre tesis edilmektedir. Genel milletlerarası yetki kuralı niteliği taşıyan MÖHUK m. 40 hükmü, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına göre tayin edileceğini öngörmektedir. Özel milletlerarası yetki kurallarının düzenlendiği MÖHUK m. 41 – 46 hükümleri ise, Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalarda, yabancı kişi hâllerine ilişkin bazı davalarda, miras davalarında, iş sözleşmesi ve iş ilişkisine ilişkin davalarda, tüketici sözleşmelerine ilişkin davalar ve sigorta sözleşmelerine ilişkin davalarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini belirlemektedir. Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmelerde yetki kuralları bulunması hâlinde, bu kuralların öncelikle uygulanması gerekir. Diğer yandan, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin belirlenmesi sırasında, "aşkın yetki" ve "münhasır yetki" kavramlarının oynadığı önemli rol ve bu kavramlara verilecek anlam konusundaki tartışmalar da, üzerinde durulması gereken hususlardır.

To hear a case containing a foreign element, Turkish courts should have international jurisdiction which is determined by the Turkish Act on Private International Law and International Civil Procedure (numbered 5718) under the articles 40 to 46. under the article 40 of the above mentioned Act, the general rule on international jurisdiction is enacted. According to this article, the international jurisdiction of the Turkish courts will be determined in accordance with the jurisdiction rules of the domestic law. On the other hand, the articles 41 to 46 include the special rules on the international jurisdiction. By means of these rules, the international jurisdiction of the Turkish courts is determined in disputes relating to; personal status of Turkish citizens, personal status of foreigners, inheritance, employment contracts and employment relations, consumer contracts and insurance contracts. However, the rules in the international conventions ratified by Turkey have priority. On the other hand, the important roles played by "exorbitant jurisdiction" and "exclusive jurisdiction" in the process of determining the international jurisdiction and the discussions on their meanings should be also emphasized.