Su altı kültür mirası alanlarında yorumlama ve sunum: İznik sualtı bazilikası örneği

Abstract

This thesis examines the theoretical, legal, and administrative approaches to the conservation, interpretation, and presentation of underwater cultural heritage within a holistic framework, and evaluates this framework through the case of the İznik Underwater Basilica. Drawing on the historically significant role of waterways in shaping settlement plans, trade networks, and cultural interaction, shipwrecks and submerged structures are defined as components of multi-layered cultural landscapes. The study emphasises that this heritage should not be regarded solely as physical remains but as cultural values that require interpretation, presentation, and public engagement. Within this scope, the international and national legal framework concerning the protection of underwater cultural heritage is analysed, particularly in light of the conventions and principles developed by UNESCO and ICOMOS. In addition, conventional and digital methods of interpreting and presenting cultural heritage are evaluated through selected international and national case studies. The fieldwork focuses on the Basilica in Lake İznik, analysing its current interpretation and presentation practices through documentation, on-site observation, and interviews. The findings demonstrate that the sustainable conservation of underwater cultural heritage must be supported holistically through in situ preservation principles combined with accessible, comprehensible, and participatory interpretation and presentation strategies.

Bu çalışma, su altı kültür mirasının korunması, yorumlanması ve sunulmasına ilişkin kuramsal, yasal ve yönetsel yaklaşımları bütüncül bir çerçevede ele almakta ve bu çerçeveyi İznik Sualtı Bazilikası örneği üzerinden değerlendirmektedir. Su yollarının tarih boyunca yerleşim, ticaret ve kültürel etkileşim üzerindeki belirleyici rolünden hareketle, batıklar ve su altında kalan yapılar çok katmanlı kültürel peyzajların bir parçası olarak tanımlanmakta, bu mirasın yalnızca fiziksel kalıntılar değil, aynı zamanda yorumlanması, sunulması ve kamuyla paylaşılması gereken kültürel değerler olduğu vurgulanmaktadır. Çalışma kapsamında, su altı kültür mirasının korunmasına ilişkin uluslararası ve ulusal yasal çerçeve, özellikle UNESCO ve ICOMOS tarafından geliştirilen sözleşme ve ilkeler doğrultusunda incelenmiştir. Ayrıca kültür mirasının yorumlanması ve sunumuna yönelik geleneksel ve dijital yöntemler uluslararası ve ulusal örnekler üzerinden değerlendirilmiştir. Alan çalışmasında İznik Gölü'ndeki bazilikanın mevcut yorumlama ve sunum biçimleri, belgeleme çalışmaları, gözlem ve görüşmeler aracılığıyla analiz edilmiştir. Bulgular, su altı kültür mirasının sürdürülebilir korunmasının, yerinde koruma ilkesiyle birlikte erişilebilir, anlaşılabilir, katılımcı yorumlama ve sunum stratejileriyle bütüncül olarak desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.