Yükseköğretim kurumlarında dijital vatandaşlık: Akademik ve idari personelin iş tatminine etkisi bakımından incelenmesi

Abstract

Teknoloji, içinde bulunduğumuz çağın özelliği olarak her geçen gün değişen ve gelişen bir yapıdadır. Bilgi ve bilişim kavramları, bu teknolojik dönüşüm ışığında sıklıkla birlikte anılmakta, bilgiyi elde etmek en kolay ve hızlı yolu biçimde internet ile mümkün olmaktadır. Gündelik hayatın hemen her noktasında kullanılan internet ve dijital araçlar, bireylerin iş ve sosyal hayatında köklü değişimlere sebep olmuş ve dijital ortamda da belilrli niteliklere sahip dijital vatandaş kavramı ortaya çıkmıştır. Dijitalleşme süreçleri, gerek işveren gerekse çalışanlar açısından pek çok kolaylık sağlasa da değişen iş yapıları ve örgütsel süreçlerin iş tatmini üzerinde etkisi olduğu düşünülmektedir. Bu doğrultuda yapılan çalışma ile amaçlanan, bilginin en yoğun kullanıldığı ve üretildiği alanlardan olan yükseköğretim kurumlarındaki akademik ve idari personelin, dijital vatandaşlık düzeylerini belirlemek ve dijital vatandalığa ait alt boyutarın iş tatminine olan etkisini incelemektir. Çalışma kapsamında, Ribble (2011)'in ifade ettiği dijital vatandaşlığın 9 alt boyutu temel alınarak 7 boyut ve 49 ifadeden oluşan dijital vatandaşlık ölçeği geliştirilmiş ve Ankara'da bulunan Vakıf Üniversitelerinde görev yapan 275 akademik ve idari personel ile anket çalışması yapılmıştır. Örneklemi oluşturan katılımcıların %51,1'i erkek, %48,9'u kadındır; kadın katılımcılar, dijital etik ve sorumluluk ile dijital kurumsal imkanlar boyutlarında erkek katılımcılardan anlamlı düzeyde daha yüksek puan almıştır. Katılımcıların eğitim düzeyi arttıkça dijital vatandaşlık becerilerinde önemli farklar oluştuğu saptanmıştır. Çalışanların akademik veya idari görev türüne göre ise dijital gizlilik ve farkındalık, dijital etik ve sorumluluk, dijital güvenlik ve bilinçli e-ticaret ile dijital iyi oluş boyutlarında aanlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir. İş tatmini değişkeni ile en yüksek korelasyon ise dijital kurumsal imkanlar ile dijital etik ve sorumluluk boyutlarındadır. Diğer alt boyutlar olan dijital güvenlik ve bilinçli e-ticaret, dijital okuryazarlık, dijital iyi oluş, dijital erişim ve katılım ile dijital gizlilik ve farkındalığın ise iş tatmini üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Nihai modelde 'Dijital Etik ve Sorumluluk', 'Dijital İyi Oluş' ve 'Dijital Kurumsal İmkanlar' olmak üzere üç bağımsız değişken yer almıştır. Üç değişkenin birlikte iş tatmini üzerindeki etkisi anlamlı bulunmuş olup çalışanların dijital vatandaşlık bağlamındaki bu üç boyutun, iş tatmini düzeylerini anlamlı düzeyde etkilediğini sonucuna ulaşılmıştır.Technology, as a defining feature of the contemporary era, is a dynamic structure that continuously evolves and transforms. The concepts of information and information technologies are frequently addressed together within the context of this technological transformation, and access to information has become easiest and fastest through the internet. The widespread use of the internet and digital tools in nearly all aspects of daily life has led to profound changes in individuals' professional and social lives, giving rise to the concept of the 'digital citizen,' characterized by specific competencies in digital environments. Although digitalization processes provide numerous advantages for both employers and employees, it is considered that changing work structures and organizational processes have an impact on job satisfaction. In this context, the present study aims to determine the digital citizenship levels of academic and administrative staff working in higher education institutions—one of the primary domains where information is intensively produced and utilized—and to examine the effects of digital citizenship sub-dimensions on job satisfaction. Within the scope of the study, a Digital Citizenship Scale consisting of 7 dimensions and 49 items was developed based on the nine elements of digital citizenship proposed by Mike Ribble (2011). A survey was conducted with 275 academic and administrative staff employed at foundation universities in Ankara. Of the participants, 51.1% were male and 48.9% were female; female participants scored significantly higher than male participants in the dimensions of digital ethics and responsibility, and digital institutional opportunities. It was determined that as the education level of participants increased, significant differences emerged in digital citizenship competencies. Furthermore, significant differences were identified across job roles (academic vs. administrative) in the dimensions of digital privacy and awareness, digital ethics and responsibility, digital security and conscious e-commerce, and digital well-being. The highest correlations with job satisfaction were found in the dimensions of digital institutional opportunities and digital ethics and responsibility. However, other sub-dimensions namely digital security and conscious e-commerce, digital literacy, digital well-being, digital access and participation, and digital privacy and awareness did not have a statistically significant effect on job satisfaction. In the final model, three independent variables 'Digital Ethics and Responsibility,' 'Digital Well-being,' and 'Digital Institutional Opportunities' were included. The combined effect of these three variables on job satisfaction was found to be statistically significant, indicating that these dimensions of digital citizenship significantly influence employees' levels of job satisfaction.