Transforming Deleuze & Guattari’s Rhizome Analogy into a Parametric Design Strategy through Anatolian Yörük Tent

Abstract

Bu çalışma, 20. yüzyılın en etkili düşünürlerinden biri olan Gilles Deleuze'ün klasik Batı hiyerarşilerine yönelik eleştirileri ve buna alternatif olarak geliştirdiği rizom metaforunu analiz ederek, geleneksel mimari paradigmaların ötesinde mekansal üretimi yeniden düşünmek için verimli bir çerçeve sunmaktadır. Bu kavramsal bakış açısıyla araştırma, göçebe toplulukların günlük yaşamlarını ve mekansal uygulamalarını inceleyerek, ister kentsel bağlamlarda azınlık olarak yerleşmiş olsunlar ister topografik yerleşimlerle varlıklarını sürdürsünler, çağdaş mimari söylem içinde göçebenin minör ancak dirençli özelliklerinin temel rollerini yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yörükleri bir vaka çalışması olarak ele alan bu çalışma, minör toplulukların (Deleuzeyen bağlamda: asamblajların) geleneksel hiyerarşik ve doğrusal mekan üretim biçimlerini nasıl aştığını inceleyerek, yatay ve artiküle ilişkisel yapının mekansal işlevselliği sürdürmedeki rolünü vurgulamaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın metodolojik yaklaşımı Deleuzeyen çerçeve içinde kalarak, rizom metaforunu çağdaş uygulamaya aktarmaktadır. Çoklu ve yatay ilişkiselliği öne çıkaran bu uyarlama, açık kaynak kodlu parametrik tasarım algoritmaları ve betik teknikleriyle eklemlenerek esnek, ölçeklenebilir ve bağlama duyarlı mekansal müdahalelerin üretilmesine olanak sağlamaktadır. Bulgular, rizomatik metodolojinin mekansal üretimi daha dinamik bir biçimde anlamayı kolaylaştırdığını ve aynı zamanda uyarlanabilir, kapsayıcı ve sürdürülebilir tasarım stratejilerinin geliştirilmesini mümkün kıldığını göstermektedir. Hesaplamalı ve açık kaynaklı çerçevelerin entegrasyonu sayesinde, Yörük çadırları ve hafif tektonik sistemler gibi minör mimariler, sosyo-mekansal dönüşüm için katalizör görevi görerek kentsel ve topoğrafik olarak çeşitli ortamlara nüfuz etmekte ve yeniden kurucu, bağlam duyarlı müdahaleler üretmektedir. Bu uygulamalar yalnızca anlık işlevsel ihtiyaçları karşılamakla kalmayıp, aynı zamanda sosyal uyum, kültürel süreklilik ve ekolojik sürdürülebilirliğe de katkıda bulunmaktadır. UNESCO'nun miras politikaları ve Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH'ler) gibi küresel gündemler çerçevesinde ele alındığında, araştırma, acil çağdaş sorunlara yanıt veren yerelleştirilmiş ve bağlam-farkında müdahalelerin önemini vurgulamaktadır. Dahası, Deleuze'cü felsefeyi parametrik tasarımın işlevsel aksiyomlarıyla ilişkilendirerek, minör mekansal uygulamaların modellenmesi için çoğaltılabilir bir çerçeve sunmakta ve gelecekte büyük veri kümeleri ile kentsel bağlamlarda tasarım, sosyal teori ve kolektif eylemlilik arasındaki ilişkileri araştıracak çalışmalara temel sağlamaktadır.This study examines Gilles Deleuze's critique of classical Western hierarchies and his alternative rhizome metaphor, offering a productive framework for rethinking spatial production beyond traditional architectural paradigms. With this conceptual perspective, the research aims to re-evaluate the foundational roles of the minor yet resilient characteristics of nomadic communities within contemporary architectural discourse by examining their daily lives and spatial practices, whether they are settled in urban contexts as minorities or maintain their existence through topographical settlement. This study, focusing on the Yörüks as a case study, examines how minor communities (in a Deleuzian context: assemblages) transcend traditional hierarchical and linear modes of spatial production, highlighting the role of horizontal and articulatory relationality in sustaining spatial functionality. In this regard, the study's methodological approach remains grounded within a Deleuzian framework, translating the rhizome metaphor into contemporary practice. By emphasizing multiplicity and horizontal relationality, this approach integrates open-source parametric design algorithms and scripting techniques, enabling flexible, scalable, and context-sensitive spatial interventions. The findings demonstrate that rhizomatic methodology facilitates a more dynamic understanding of spatial production while enabling adaptable, inclusive, and sustainable design strategies. By integrating computational and open- source frameworks, minor architectures, such as Yörük tents and lightweight tectonic systems, function as catalysts for socio-spatial transformation, infiltrating urban and topographically diverse environments to create reconstructive and context-sensitive interventions. These practices not only address immediate functional needs but also contribute to social cohesion, cultural continuity, and ecological sustainability. Framed within global agendas including UNESCO heritage policies and the United Nations' Sustainable Development Goals (SDGs) the study highlights the broader relevance of localized, context-aware approaches in responding to pressing contemporary challenges. Furthermore, by connecting Deleuzian philosophy with the functional axioms of parametric design, it provides a reproducible framework for modeling minor spatial practices and lays the groundwork for future studies that investigate the intersections of design, social theory, and collective agency in large datasets and urban contexts.