Üst Yapı Şantiyelerinde İş Güvenliği Uygulamaları ve Risk Analizi

Abstract

Üstyapı inşaat sektöründe iş güvenliği, gerek çalışanların yaşam hakkının korunması gerekse projelerin sürekliliğinin sağlanması açısından kritik bir öneme sahiptir. Türkiye'deki istatistikler, iş kazalarının önemli bir kısmının üstyapı şantiyelerinde gerçekleştiğini göstermekte, bu durum iş güvenliği yönetiminin etkinliğini artırma gerekliliğini ortaya koymaktadır. Özellikle yüksekten düşme, malzeme çarpması ve elektrik kaynaklı kazalar, sektörde en sık görülen ölümcül riskler arasındadır. Bu çalışma, üstyapı şantiyelerinde yürütülen iş güvenliği uygulamalarının mevcut durumunu değerlendirmeyi ve risk analiz yöntemleriyle iyileştirme alanlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, yalnızca yasal uyum düzeyini ölçmekle kalmayıp, sahadaki uygulamaların etkinliğini ortaya koyarak İSG kültürünün geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Metodoloji kapsamında, öncelikle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde üstyapı projeleri için oluşturulan risk matrisleri incelenmiş, kazı, kalıp, iskele, vinç ve elektrik işleri gibi yüksek riskli faaliyetler özelinde değerlendirmeler yapılmıştır. Tehlike olasılığı ve şiddet düzeyleri 5x5 risk matrisi yöntemiyle sınıflandırılmış, saha verileri ve literatür destekli karşılaştırmalar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca iş güvenliği uzmanı ve saha sorumlularının rolü, kontrol önlemleri ve eğitim etkinliği gibi unsurlar da nitel analizle irdelenmiştir. Bulgular, en yüksek risk grubunun yüksekten düşme, elektrik çarpması ve makine kazaları olduğunu, bu alanlarda eğitim eksikliği ve denetim yetersizliklerinin belirleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, İSG yönetim sistemlerinin sahaya entegrasyonunun güçlendirilmesi, çalışan katılımının artırılması ve sürekli eğitim politikalarının geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmıştır.Occupational safety in the superstructure construction sector is of critical importance both for protecting workers' right to life and ensuring the continuity of projects. Statistics in Turkey indicate that a significant portion of occupational accidents occur on superstructure construction sites, highlighting the need to improve the effectiveness of occupational safety management. Falls from heights, material impacts, and electrical accidents are among the most common fatal risks in the sector. This study aims to assess the current status of occupational safety practices implemented on superstructure construction sites and identify areas for improvement using risk analysis methods. The study aims not only to measure the level of legal compliance but also to contribute to the development of an OSH culture by demonstrating the effectiveness of field practices. Within the scope of the methodology, risk matrices established for superstructure projects within the framework of Occupational Health and Safety Law No. 6331 were examined, and assessments were made specifically for high-risk activities such as excavation, formwork, scaffolding, crane work, and electrical work. Hazard probability and severity levels were classified using a 5x5 risk matrix, and comparisons were made based on field data and literature. Additionally, factors such as the role of occupational safety specialists and field supervisors, control measures, and training effectiveness were examined through qualitative analysis. Findings revealed that the highest risk groups were falls from heights, electric shocks, and machinery accidents, with a lack of training and inadequate supervision playing a decisive role in these areas. Consequently, the need to strengthen the integration of OHS management systems into the field, increase employee participation, and develop continuous training policies was emphasized.